قنواتی های اهواز از قبایل اصیل عرب/ وبلاگ قنواتی

قنواتي هاي بهبهان آغاجري ، اهواز ، و رامهرمز و ديگر نقاط استان ، عشيره و فرزندان هاني بن عروه ي مشهور مي باشند که بعد از مهاجرت از يمن و حجاز ، به عراق آمده ، در کوفه مقيم گرديدند و روزگار درازي را در آن جا به زندگي پرداختند ، تا اينکه در زمان «مغول و تاتار » امير تيمور گورگاني ، به قصد تصرف عراق و شام ، به آن سرزمين لشکرکشي کرد . اتفاقاً براي اشغال کوفه با قبيله مذحج به مصاف پرداختند و جنگي سخت بين آنان در گرفت ، ولي عاقبت قوم مذحج شکست خوردند و بر حسب نوشته صاحب کتاب «مرآت البلدان »، آنان را به منطقه کهکيلويه در ايران ، منتقل و تبعيد کردند .

شيوخ و سرکردگان قوم مذحج در آن روزگار خانداني به نام « ريس » شهرت داشتند و اين خاندان هم اکنون در بهبهان و بعضي از مناطق ديگر از معروفيت برخوردارند و گويند که بزرگ طايفه ريس مذحج ، در کهکيلوله ، نزد امير تيمور رفت و گفت : ” ما مردمي عرب و کشاورز هستيم ، و براي تأمين زندگي و ادامه امرار معاش خويش ، نياز به کشاورزي داريم و شما بايستي زمين مورد نيازمان را تحويل دهي . ” امير تيمور ، بخشي از سرزمين هاي بهبهان را به خواندان ريس يا رؤساي کوفه فروخت . پس از اين قوم ، از کهکيلوله به منطقه بهبهان رفتند و در آباداني اين سرزمين و ساختن خانه و توسعه شهر ، به تلاش ، پرداختند ، و خانه هاي خويش را از سنگ درست مي کردند و گويند مردمي که در سياه چادر زندگي مي کردند و زمستان ها را براي چرا و کشت و زرع به بهبهان مي آمدند ، از آنها مي پرسيدند ، اين خانه براي چيست ؟ و مذحجي ها پاسخ مي دادند ، اينها بهتر از « بهان » است و بهان به زبان محلي سياه چادر مي نامند ، لذا اين محل جديد که البته روزگاري شهري بودن و بعدها ويران گرديد ، به « بهبهان » يعني بهتر از چادر مشهور گرديد .

چرا طايفه ي مذحجي را قنواتي گويند ؟

افراد طايفه ي ريس ، مردمي کشاورزپيشه ، و علاقه مند به آباداني و احياء اراضي بودند ، و از راه کشاورزي امرار معاش مي کردند ، لذا با کار و کوشش فراوان و بعد از اندک مدتي بهبهان را توسعه بخشيدند و در آن مساجد و کاروانسراهايي را داير نمودند . بعد از اين ، چون بعضي سال ها کم باراني بود ، در فکر تهيه آب ، براي آبياري مزارع خويش گرديدند ، لذا برخي از مطلعين منطقه به آنان گفتند ، مي توانيد « قنات » بسازيد . پس افراد طايفه ريس مذحج با پرداخت هزينه هاي گزاف و تحمل زحمات طاقت فرسا ، موفق به حفر قنات هايي گرديدند . بر اثر اين رويداد ، تدريجاً طايفه ي مذحج به « قنواتي » شهرت يافت و هم اکنون به همين نام در خوزستان شهرت دارند . البته با تعدادي از ادبا و شعراي اين قبيله آشنايي دارم و آنان به دنبال کلمه قنواتي ، «مذحجي» مي افزايند . از طرفي بسياري از خاندان مذحجي هنوز به ريس شهرت دارند و طايفه ريس از معروفيت برخوردار است .

رؤساي طايفه ريس قنواتي و جنگ هفت ساله قنواتي ها و بهبهاني ها :

از معروفترين رؤساي خاندان هاي ريس قنواتي،«عليرضا قنواتي» يا«رئيس عليرضا بن لؤلؤ»{لؤلؤ در زبان عربي به معناي مرواريد است که اين اس در ميان فارس زبان ها رايج نمي باشد} که نسب وي به خاندان ريس کوفه مي رسيد . وي در روزگار «کريم خان زند» ، به فرملنروايي بهبهان و کهکيلويه و بوير احمد رسيد . بعد از وي فرزندش «جعفر خان قنواتي»، مدتي بر قنواتي ها حکمروايي کرد .

سرانجام پس از قدرت رسيدن «آغا محمد خان قاجار» و سرنگوني سلسله زنديه ، از آن جايي که قنواتي ها از ياران و طرفداران پادشاه زنديه بودند ، مورد ستم شديد آغا محمد خان و ساير عمال قاجار واقع گرديدند و جمعي از آنان ، از جمله جعفر خان قنواتي {جعفر بن علي رضا بن لؤلؤ} دستگير و اعدام شدند و ستم زيادي بر اين قبيله وارد گرديد تا عاقبت قنواتي ها ، براي مصون ماندن از قتل و نهب و فشار به صورت گروه هاي گسترده ، راهي اهواز ، هنديجان ، زيدون ، ماهشهر ، برازجان ، جراحي رامهرمز و کويت گرديدند و جمعي از آنان نيز به سرزمين اصلي خويش کوفه مراجعت نمودند .

در پي پراکندگي افراد قبيله قنواتي مذحجي و اعدام رهبر آنان جعفر خان به دست آغا محمد خان قاجار يکي از عموزاده هاي جعفرخان به نام «غلامحسين خان» رهبري قنواتي ها و نيز کلانتر بهبهان گرديد .که پس از مدتي او نيز کشته شد . بعد از غلامحسين خان،فرزند برادرش به نام باقرخان جانشين وي شد و بعد از او «حسين خان بن باقر خان قنواتي»به فرمانروايي قبيله قنواتي دست يافت تا اينکه در روزگار «بهادر سلطان» يکي از بزرگان معروف قنواتي هاي مذحجي ، جنگي هفت ساله بين قنواتي ها از يک سو و بهبهاني ها از سويي ديگر روي داد و انگيزه اين جنگ ها اختلاف ارضي و ملکي بود و در اين نبرد طولاني ، مردمي به هلاکت رسيدند و بهادر سلطان در طول نبرد هفت ساله ، توانست وحدت و انسجام کافي به قنواتي ها بدهد و آنان را در مقابل تهاجم بهبهاني ها ، قدرت بخشد ، سرانجام دولت مرکزي وقت پادرمياني کرده ، بين دو قوم متخاصم آشتي به وجود آورد و بهبهان و املاک آن را درميان قنواتي ها تقسيم شد و بدين سان  آتش کينه و جنگ بين آنان خاموش گرديد .

در پي مرگ بهادر السلطان فرزندش عبدالرسول بهادر کار پدر را دنبال کرد و قنواتي ها را يکپارچه نمود و چون وي فوت کرد ، فرزندش بهادرقنواتي ، سرپرست قبيله گرديد . از ديگر رهبران قنواتي ها «ملا يوسف فرزند جعفر» بود که در امر کشاورزي تلاش فراواني مي کرد و نيز از قنواتي ها ، «شيخ الاسلام» که در بهبهان و کهکيلويه ، از شهرت فراوان برخوردارند . در هنديجان سرپرستي قنواتي ها ، به عهده «ايرج خان فرزند محمود» و «کهيار فرزند قاسم» مي باشد .

در اهواز ، مرکز قنواتي ها ، در «کوت عبدالله» است و سرپرست آنان «مرحوم خلف خان زاده مذحجي» است . وي شاعر ، اديب و اهل مطالعه است و حسينيه و مضيف او ، محل تردد بسياري از مردم بوده و به سبک نياکانش ، از ميهمانان ، پذيرايي مي کرد تا اينکه در 24 آذر سال هزار و سيصد و هفتاد و يک هجري شمسي در مسجد جامع نمکي اهواز بر اثر سکته ناگهاني در گذشت . از آثارش ، نگارش «تاريخچه قنواتي ها » و متون تاريخي و نيز اشعار و قصايد به زبان عربي و فارسي است.

قنواتي ها و روابط قومي و عشايري

وقتي قبيله مذحج که در خوزستان به قنواتي ها شهرت دارد ، توسط تيمور گورگاني ، به کهکيلويه و بوير احمد تبعيد گرديد ، برخي از طوايف مذحج که برادران قنواتي ها مي باشند ، در پي برادران خويش به حرکت در آمدند ، از جمله افراد طايفه « نيس مذحج » که نسبت خويشاوندي نزديکي با قنواتي دارند ، ليکن افراد قبيله نيس نتوانستند خود را به کهکيلويه برسانند و حرکت آنان به «شعيبيه شوشتر» متوقف گرديد و هم اکنون نيسي ها در حويزه ، شوشتر و اهواز زندگي مي کنند .

از ديگر طوايف وابسته به قنواتي ها ، قبيله سواعد است که در اهواز و منطقه دشت آزادگان اقامت دارند .

منبع : کتاب جنگ هاي بني کعب آلبوناصر با عثماني و انگليس

شجره نامه قنواتي هاي (خاندان رئیس)